دانلود فایل ورد مقاله منابع آب و بحران منابع آب

    —         —    

ارتباط با ما     —     لیست پایان‌نامه‌ها

... دانلود ...

بخشی از متن دانلود فایل ورد مقاله منابع آب و بحران منابع آب :

منابع آب و بحران منابع آب

طی سال‌های اخیر همواره با بحث‌های كمبود آب و هشدار مواجه باشیم به طوری كه در شرایط فعلی و با افزایش ساخت‌وساز در ارتفاعات 800 تا 1200 متری تهران، بحث كمبود منابع آبی برای شهر تهران جدی‌تر شده است.

در بحث آب شهرها، همواره با چالش‌های مختلفی مواجه بوده‌ایم كه اگر خواهان دسته‌بندی این چالش‌ها باشیم باید به موارد ذیل توجه كرد:
1 – در توسعه شهرنشینی و افزایش جمعیت شهری آنچه كه باید همواره مدنظر قرار گیرد بحث كیفیت آب است و عمدتاً منابع آبی از لحاظ كمیت و كیفیت مورد بررسی قرار می‌گیرند ولی با این حال بحث كیفیت نكته‌ای است كه در بیشتر مواقع از كمیت و وجود منابع غنی آبی بیشتر مورد توجه مسوولان قرار گرفته است.

2 – همچنین نزولات جوی و بارندگی‌ها نیز نقش اساسی و بنیادی در بحث تامین منابع آبی دارند و طبیعتاً در سال‌هایی كه بارندگی كاهش می‌یابد به دلیل اینكه منبع اصلی تامین آب تازه و سالم و بهداشتی كاسته می‌شود برخی از شهرها كه منبع اصلی تامین آب آنها نزولات جوی است با مشكلات عدیده‌ای مواجه می‌شوند و در تنگنای كم‌آبی قرار
می گیرند .

3 – چالش دیگر، سیستم آب‌رسانی و توزیع آب است. هنگامی كه بافت شهرها از حالت سنتی تغییر می‌كند باید شبكه آب‌رسانی نیز تغییر كرده و بازسازی شود ولی طی سال‌های گذشته همزمان با تغییر بافت سنتی شهرها، بافت شبكه آب‌رسانی تغییر نكرده و این امر باعث شده تا در توزیع آب در چنین مناطقی با مشكل مواجه شویم.
4 – علاوه بر این موارد، جمعیت حاشیه‌نشین در شهرهای بزرگ و مخصوصاً كلانشهر تهران به دلیل استقرار حاشیه‌نشین‌ها در مناطق خارج از محدوده تامین آب، این مناطق به خاطر عدم وجود زیرساخت‌های لازم برای آب‌رسانی به آن مناطق با كمبود آب یا نارسایی در آب‌رسانی مواجه هستند.

بنابراین آنچه كه می‌توان بیان داشت آن است كه برای داشتن آب با فشار متعادل و دسترسی همیشگی در شهرها، وجود نزولات جوی، ارائه خدمات در محدوده شهری و
شبكه منظم و مشخص تامین و توزیع آب لازم و ضروری است.البته تامین و توزیع منابع مالی نیز از عوامل كمك‌كننده است چرا كه تامین و ایجاد شبكه آب‌رسانی در مناطق شهری و بازسازی بافت‌های فرسوده به اختصاص منابع لازم نیاز دارد كه باید از سوی دولت تامین و تخصیص یابد.
دید کلی

بسیاری از جوامع یا افراد ، قدر نعمت‌های موجود را نمی‌دانند و این قدرنشناسی را بهره برداری نادرست از این نعمت‌ها نشان می‌دهند. یکی از این نعمت‌های بزرگ خداوند ، آب است. چون منابع آب محدود است، باید در استفاده از آنها دقت کافی به عمل آید. در بخش کشاورزی ، عوامل زیادی سبب هدر رفتن مقدار زیادی از آب
می‌شود که بر فراز آنها عبارتند از:
آبیاری مزارع در زمان نامناسب

آبیاری به هنگام ظهر که گرمای هوا سبب افزایش تبخیر می‌شود، مقدار زیادی از آب را هدر می‌دهد.
غرقابی کردن زمین کشاورزی و نفوذ دادن آب به اعماق زمین
آب زیاد دادن به زمین ، سبب می‌شود که خاک تا عمق زیادی از آب پر شده ، فضاهای خالی آن پر شود.
آلودگی آبها

بوسیله سموم دافع آفات گیاهی و یا ریختن کودهای شیمیایی ، آبها آلوده می‌شوند.

تامین آب آشامیدنی شهر و روستا
مردم به آب سالم برای آشامیدن و پرداختن به امور بهداشتی نیاز دارند. تامین آب با صرف هزینه و سرمایه گذاری زیاد انجام می‌‌شود. در تامین آب سالم و مناسب ، به مراحل
زیرین پرداخته می‌شود:

کشف منابعی که برای آشامیدن و سایر مصارف مردم مناسب باشد.
• جمع آوری آبهای سطحی یا بهره برداری از آبهای زیرزمینی
• تصفیه آب برای از بین بردن آلودگیهای احتمالی
• انتقال آب از محل تصویه به محل‌های مصرف (شهر و روستا)
• مراقبت از تاسیسات ، کانالها و لوله‌های انتقال آب

همه موارد اخیر به تخصص ، هزینه و زمان نیازمند است. بنابراین ، در مناطق شهری و روستایی آبهای آشامیدنی لوله کشی شده یا تصفیه شده با صرف مخارج زیادی فراهم می‌شود و باید در استفاده از آنها دقت کافی به عمل آید. زندگی شهرنشینی و تراکم جمعیت در شهرها و توجه به امور بهداشتی آنها ، سبب شده است که نیاز بیشتری به آب آشامیدنی سالم احساس شود. تامین آب مناطق شهری و روستایی گاهی سبب کاهش مورد نیاز کشاورزی و باغداری می‌شود.
بهره برداری از آب در صنایع

در اوایل قرن بیستم ، از کل مصارف آب در جهان ، حدود 6% در بخش صنایع مصرف می‌شد. هم اکنون این رقم 45 برابر شده است. در ایران فقط 5% از کل مصرف آب مربوط به صنایع می‌باشد. آبی که به صنایع می‌رسد، معمولا خیلی زود کیفیت خود را از دست می‌دهد یا گرمای آن زیاد می‌شود و یا آلودگی شیمیایی و میکروبی پیدا می‌کند. گرمای آب مورد نیاز صنایع را می‌توان با برجک‌های خنک کننده گرفت و آب را دوباره یا چندباره مورد استفاده قرار داد. اما رفع آلودگی شیمیایی یا میکروبی به تخصص و هزینه زیادی نیاز دارد. البته آبهای آلوده صنعتی به مدت زیادی در طبیعت باقی می‌مانند.

تاثیر روند افزایش جمعیت در بحران آب
روند افزایش جمعیت و گسترش منابع و نیاز به آب برای تامین غذای بشری سبب شده است که آب به عنوان یک عامل حیاتی و بوجود آورنده بحران تلقی شود. کافی است برای پی بردن به ارزش آب و نقش آن در ایجاد تنش های سیاسی به جدالهای سران کشورها بر سر تقسیم آبها و مرزهای آبی توجه شود. برای حل این بحران استفاده از آب رودخانه‌ها تا یک سقف معینی مجاز است. آبهای مرزی حتی جنگهایی را بین کشورها به وجود آورده و اختلافات اساسی ایجاد کرده است که با مصرف مناسب و برنامه‌ریزی دقیق در مصرف می‌شود از این بحرانها خلاصی یافت.
مصرف بهینه آب
• بر اساس بررسی‌های به عمل آمده میانگین آب مصرفی سرانه جهان (صنعتی ، کشاورزی و آشامیدنی) در حدود 580 مترمکعب برای هر نفر در سال است. متاسفانه این رقم در ایران با کمبود منابع آب ، 1300 متر مکعب در سال است. این امر بیانگر اتلاف منابع آب و اسراف بیش از حد منابع حیاتی است.
• مقدار مصرف سرانه آب لوله کشی آشامیدنی در شهرهای ایران در حدود 142

متر مکعب در سال است که از مصرف سرانه برخی کشورهای اروپایی پُرآب ، مانند اتریش (108 مترمکعب درسال) و بلژیک (105 مترمکعب درسال) بیشتر است. یکی از دلایلش این است که در ایران از آب آشامیدنی تصفیه شده برای شستشوی اتومبیل ، حیاط ، آبیاری باغچه‌ها ، استحمام ، لباسشویی و ظرفشویی استفاده می‌شود، در حالی که در اکثر کشورها آب آشامیدنی از آبی که به سایر مصارف می‌رسد ، جداست.

• برای بهره برداری درست از آبهای آشامیدنی بهداشتی ، شاید بهترین راه جدا کردن آب آشامیدنی از آبهای مصرفی دیگر است.
• در کشاورزی بایستی روشهای آبیاری متناسب با محیط باشد و یا از روشهای جدید آبیاری استفاده شود که اتلاف آنها کم است. مثلا آبیاری بارانی یکی از راه های بهره برداری از آبها در کشاورزی است.
• تهیه آبهای آشامیدنی بهداشتی شهر و روستا به علت اینکه تصویه می‌شوند، بسیار پرهزینه‌تر از آبهای کشاورزی و صنعتی است. بنابراین ، باید در مصرف این آبها دقت کافی به عمل آید.

 

منابع آب و آلودگی
مسائل بهره برداری از منابع آب جهان فقط به مصرف نادرست بر نمی‌گردد. گاهی انسان با کارهای نادرستش ماهیت آب را تغییر می‌دهد که به آن آلودگی آب گویند. آلودگی آب ، تغییرات فیزیکی ، شیمیایی و زیستی (میکروبی) را شامل می‌شود. که عمده‌ترین این آلودگی‌ها را در زیر لیست می‌کنیم.
وارد کردن زباله های صنعتی یا خانگی در آب

• ریختن فاضلاب صنعتی ، خانگی و بیمارستانی در آب
• آلودگی حرارتی آب که از طریق عملیات صنعتی در آب رودخانه‌ها ایجاد می‌شود. مثلا نیروگاه‌های تولید برق ، تولید فلزات و برخی کالاهای دیگر سبب آلودگی حرارتی آب می‌شوند. گرم شدن آب ، ارگانیسم موجودات زنده جهان را بهم می‌زند، زیرا برخی از گیاهان ، ماهی‌ها و موجودات زنده آبزی در آب رودخانه‌ها و دریاچه‌ها تا دمای خاصی می‌توانند تحمل کنند و دمای بیشتر یا کمتر از آنها حیات آنها را به خطر می‌اندازد. بنابراین ، آلودگی حرارتی نیز در نوع خود مهم است.

• وارد کردن سموم دافع آفات گیاهی و کودهای شیمیایی آب را آلوده می‌کند. ورود مواد شیمیایی و عناصر نامطلوب در آب ، سبب آلودگی شیمیایی آن می‌شوند و چون آب در طبیعت در گردش است، آلودگی آب سریعا گسترش می‌یابد. جیوه ، سرب ، مواد شیمیایی سمی ، از خطرناکترین آلوده کننده‌های آب هستند و برخی از این مواد ، سالها در محیط باقی می‌مانند و حیات جانداران و گیاهان را به خطر می اندازند.
مباحث مرتبط با عنوان
• آب
• آبهای آلوده صنعتی
• آب زیرزمینی
• آلودگی آب
• آلودگی آبهای زیرزمینی

• آلودگی حرارتی آب
• آلودگی شیمیایی آب
• بحران آب

• بهره برداری از آب در صنایع
• بهره برداری از آب در کشاورزی
• تبخیر طبیعی

• تصفیه آب
• چرخه طبیعی آب
• فاضلاب
• فاضلاب صنعتی
• مصرف بهینه آب
• منابع آب

بحران كمبود آب در كشور ایرن

به گفته مدیركل دفترمطالعات پایه شركت منابع آب ایران ؛ میزان بارندگی در دو ماه مهر و آبان سال جاری 62 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته كاهش داشته است.معاون وزیر نیرو درامور آب و آبفا نیز اعلام كرده است : «وضعیت منابع آبی ایران درشرایط مناسبی قرار ندارد و مساله كمبود آب درسال جاری جدی است.»

این درحالی است كه طی دو روز گذشته وضعیت توسعه منابع آبی كشور با حضور مسوولان وزارت نیرو در كمیسیون انرژی هم مورد بررسی قرار گرفته است.برخی از كارشناسان بر این باورند كه كاهش شدید بارندگی‌های اخیر منجر به بحران آبی در سال جاری و سال‌های آتی خواهد شد تا جایی كه میزان بارندگی‌ها در حوزه‌های دریای خزر و خلیج فارس به ترتیب با كاهش 44 و96 درصدی رو‌به‌رو بوده است. به گفته مسوولان اداره هواشناسی كشور نیز، میزان بارندگی‌ها در دو ماه مهر و آبان امسال 40 میلی‌متر كم‌تر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.از سوی دیگر،یعقوب همتی، مدیركل دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت منابع آب ایران با تاكید بركاهش 62 درصدی میزان بارندگی‌ها در سطح كشور می گوید: «كاهش

میزان بارندگی‌ها در دو ماه مهر و آبان نمی تواند ملاك ما باشد و باید امیدوارباشیم كه در آذر ماه سال جاری این بارندگی‌ها جبران شود.»وی میزان بارندگی‌ها در تمامی نقاط كشور را متفاوت ذکر می کند و می گوید: «متوسط میزان بارندگی در كشور به طور معمول 250 میلی متر در سال است كه در نقاط مختلف كشور متفاوت است.»همتی در ادامه اظهار كرد: « میزان اندازه‌گیری بارندگی در شش حوزه آبریز اصلی و 30 حوزه آبریز درجه دو در كشور محاسبه می‌شود.»مدیركل دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت منابع آب ایران تصریح كرد: «در حال حاضر به دلیل كاهش بارندگی، حوزه‌های آبریز دریای خزر و خلیج فارس دچار كمبود شدید منابع آب شیرین و شرب‌اند.»

 

كاهش بارندگی در تمام حوزه‌های آبریز كشور
همتی گفت: «حوزه آبریز دریای خزر داری هفت زیر حوزه آبی است كه میزان بارندگی‌ها در دریای خزر، ارس، تالش، سفید رود بزرگ و رود‌خانه‌ها بین سفید رود و هراز، هراز، گرگان و اترك به ترتیب 24، 80، 57، 84، 48، 5، 160 و454 درصد كاهش بارندگی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشته است.»وی همچنین متوسط میزان بارندگی‌ها در 9 زیر حوزه آبریز خلیج فارس 95 درصد خواند و افزود: «میزان بارندگی در حوزهای درجه دو كشور از قبیل مرز غرب، كرخه، كارون بزرگ، جراحی و زهره، هله، مند، كل و مهران، بندرعباس و رودخانه‌های

سیستان و بلوچستان به ترتیب 96، 97، 94، 100، 100، 0، 0، 100، 100، 100 درصد كاهش بارندگی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشته است.»مدیركل دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت منابع آب ایران تصریح كرد: «میزان متوسط بارندگی در زیر حوزه اصلی ارومیه نیز با كاهش 93 درصدی در دو ماه پاییز سال جاری نسبت به سال گذشته رو به رو بوده

است.»وی متوسط بارندگی در حوزه آبریز مركزی را 61 درصد خواند و در ادامه اضافه كرد: «میزان بارندگی در دو ماه پاییزامسال، در 9 زیر حوزه دریاچه نمك، گاو خونی، بختگان و مهارلو، كویر ابرقو و سیر جان، ابرقو، هامون، كویر لوت، كویر مركزی، كویر سیاه كوه و كویر درانجیر به ترتیب 86، 83، 0، 100، 100، 100، 53، 56، 100 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته كاهش داشته است.»همچنین میزان بارندگی در حوزه سرخس 42 در صد كاهش داشته است.همتی میزان بارندگی‌ها در حوزه اصلی ‌هامون را 100 در صد با كاهش روبه‌رو

دانست.مدیركل دفتر مطالعات پایه منابع آب شركت منابع آب ایران خاطرنشان كرد: «امیدواریم استان‌ها همچون سیستان و بلوچستان، كرمان و یزد كه هر ساله با مشكل كمبود آب مواجه هستند امسال با مشكل مواجه نشوند.»وی در خاتمه تصریح كرد: «مقایسه میزان بارندگی دو ماه پاییز امسال نسبت به دو سال گذشته 61 و نسبت به سال گذشته 62 درصد كاهش داشته است ضمن این‌كه سال آبی 86-85 سال مرطوبی بوده است.»
جدی بودن كمبود آب
رسول زرگر، معاون وزیر نیرو درامور آب و آبفا كه روز گذشته درجمع استادان و دانشجویان دانشكده كشاورزی دانشگاه تربیت مدرس سخن می‌گفت نیز اعلام كرد: «توسعه سطح اراضی كشاورزی به واسطه كمبود آب در آینده متوقف خواهد شد و این درحالی است كه كمبود منابع آب درآینده كشور جدی است.»وی عامل افت میزان بارندگی و كمبود آب را تغییر اقلیم خواند و افزود: «از سال 1964 تا 1995، جریان‌های سطحی كشور به طور متوسط سالانه به میزان یك هزار و 114 میلیون متر مكعب افزایش داشته و از این سال به بعد دارای افت متوسط سالانه‌ای به میزان چهار هزار و 934 میلیون متر مكعب بود‌ه‌ایم كه تغییرات اقلیمی می‌تواند عامل این افت‌ها باشد.»وی افزود:

 

«هم‌اكنون ظرفیت تنظیم 93 سد بزرگ ملی كشور 38 میلیارد متر مكعب و حجم مخزن آن‌ها‌ 3/33 میلیارد متر مكعب است.»همچنین براساس آخرین بیلان منابع آب كشور، حجم كل ورودی به مخازن آب زیرزمینی 4/63 میلیارد متر مكعب و حجم كل خروجی آن‌ها 5/69 میلیارد متر مكعب است كه 1/6 میلیارد متر مكعب كسری مخزن آب زیرزمینی مشاهده می‌شود.زرگر در ادامه افزایش جمعیت و توسعه مراكز كشاورزی، اضافه برداشت از چاه‌های مجاز و حفر و بهره‌برداری از چاه‌های غیرمجاز، عدم استفاده بهینه و موثر از منابع آب، آلودگی ایجاد شده توسط فاضلاب خانگی و پساب حاصل از فعالیت صنایع و مشكلات اجرا و محدودیت‌های قانون توزیع عادلانه آب را مهم‌ترین عوامل تشدید بحران در منابع آب زیرزمینی دانست.وی همچنین كاهش آبدهی چاه‌ها، چشمه‌ها و قنوات، تغییر محل و كف‌شكنی مكرر چاه‌ها، عوارض ناشی از نشست زمین و كاهش ظرفیت حجم مخزن طبیعی، ایجاد

محدودیت در مصارف كشاورزی، شرب و صنعت و افت كیفی منابع آب را مهم‌ترین اثرات منفی ناشی از افت سطح آب‌های زیرزمینی معرفی كرد.معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در ادامه، تعداد سدهای ملی اجرایی را 90 سد اعلام كرد كه از این تعداد، 22 سد بین 75 تا 100 درصد پیشرفت، 17 سد بین 50 تا 75 درصد، 20سد بین 25 تا 50 درصد و 31 سد كم‌تر از 25 درصد پیشرفت

دارند كه با احداث آن‌ها 1/10 میلیارد متر مكعب به ذخایر آبی كشور افزوده خواهد شد.
پرت 30 در صدی آب در شبكه‌های آب شهری

زرگر درباره راندمان فعلی آب شهری و كشاورزی گفت: « تلفات و پرت آب در شبكه‌های آب شهری با احتساب سایر عوامل در سال 1383 به میزان 30 درصد گزارش شده است كه عواملی همچون فرسوده بودن شبكه‌ها و نشتی، انشعابات غیرمجاز، دست بردن به كنتور و خطای سنجش در پایین بودن كارایی آب شرب موثر هستند.»رییس هیات مدیره شركت مدیریت منابع آب ایران افزود: «متوسط راندمان آبیاری نیز در كشور به میزان 37 درصد گزارش شده و متوسط بهره‌وری آب در شرایط فعلی، تولید 7/0 كیلوگرم به ازای هر متر مكعب است.»وی افزود: «تلفات زیاد آب در مزارع كشاورزی، بهره‌برداری نامناسب از تاسیسات آبیاری موجو د، نشت آب از كانال‌های انتقال آب، نامناسب بودن شكل و اندازه مزارع در ارتباط با مقدار آب و نحوه آبیاری، عدم استفاده از روش‌های آبیاری مناسب زهدار و نامناسب بودن كیفیت بعضی اراضی و نامناسب بودن نظام قیمت‌گذاری آب، از مهم‌ترین علل پایین بودن راندمان آبیاری در كشور هستند.»

بـررسی وضعیت منابع آبی در كمیسیون انرژی
سیدعماد حسینی، مخبر كمیسیون انرژی مجلس گفت: «وضعیت توسعه منابع آبی كشور با حضور مسوولان وزارت نیرو در دو روز گذشته در كمیسیون انرژی بررسی شد.»وی اضافه كرد: «‌ظرفیت سدهای كشور چه در حال ساخت و چه در دست مطالعه 6/102 میلیارد متر مكعب است و كل ظرفیت آب قابل مهار كشور 121 میلیارد مترمكعب است.» نماینده قروه تصریح كرد: «براساس گزارش مسوولان وزارت نیرو 4/18 میلیارد متر مكعب باقی مانده آب موجود در كشور است كه باید سامان‌دهی شود.» وی خاطرنشان كرد: «‌كل سدهای غیربرق آبی 364 واحد است كه 93 واحد آن در دست بهره‌برداری و 181 مورد در حال مطالعه است.»مخبر كمیسیون انرژی تصریح كرد: «با توجه به اعتبارات موجود برای سدهای كشور،

نمی‌توان انتظار بهره‌برداری از سدهای در دست مطالعه و ساخت داشت.» حسینی ادامه داد: « از سدهای برق آبی بیش از 26 هزار مگاوات برق در دست مطالعه، اجرا و بهره‌برداری است.»مخبر كمیسیون خاطرنشان كرد: « میزان اعتبار فعلی تنها 10 درصد اعتبارات واقعی مورد نیاز است كه با این میزان اعتبار برای بهره‌برداری از سدها 30 سال زمان مورد نیاز است.»
منبع : سرمایه
پنجشنبه 1 آذر 1386 ساعت 09:54

لینک کمکی